DADYA

Reggio ve Proje Yaklasimi

Kurama ismini veren aslinda Italya’da bir kasabadir ve II. Dünya savasi sonrasi, savasin olumsuz etkilerini ortadan kaldirmak, saglikli nesiller yetistirmek için bir grup çiftçi tarafindan kurulan bir okul olarak baslamistir. Ancak bu yaklasimin dünya çapinda model olmasini saglayan psikolog Loris Malaguzzi’dir. Malaguzzi’nin “Çocuklara iliskin seylerin sadece çocuklardan ögrenilebilecegi” fikri Malaguzzi ve arkadaslari arasinda kök salinca Reggio Emilia felsefesinin temelleri atilmaya baslamistir. (Edwards, Gandini ve Forman, 1998) Okullar öncelikle aileler tarafindan kurulmus, sonra yerel yönetim vasitasiyla kasabalar da isin içine girmistir. Mussolini sonrasi olusan serbest düsünce ve arastirma ortami, kadinlarin kazandiklari haklara ve yeni sistemlere yer açmis, böylelikle Reggio Emilia okullari hizla yayilmaya baslamistir. Reggio Emilia Yaklasiminin kurucusu Loris Malaguzzi’nin görüsü Dewey, Piaget, Vygotsky, Bruner ve digerlerinin görüslerinden olusmus sosyal bir yapisalcilik yansitmaktadir.

Malaguzzi, Piaget’in basamak fikrini “çok sinirlandirilmis” oldugu için ret etmektedir. Malaguzzi, “dogumdan itibaren sosyal olan, zeka dolu ve merakli bir çocuk” imgesi çizmektedir. Onun iliskisel temelli egitim fikri, her bir çocugun diger çocuklarla iliskide olmasini ve çocuklarin diger çocuklar, aile, ögretmen, toplum ve çevre ile karsilikli iliskilerini harekete geçirmesi ve desteklemesi üzerine odaklanmaktadir. (Edwards, 2002)

Reggio Emilia yaklasiminda; çocuklara somut yasantilar sunularak yeni kesifler yapmalarina firsat taninir. Çocuklar sirasiyla arastirma, üretme ve hipotezlerini test etme asamalarindan geçmektedirler. Burada resim çizme, heykel, dramatik oyun gibi bir çok sembolik yolla kendilerini ifade etme imkani bulmaktadirlar. Çocuk problemlerinin çözümünde akranlariyla birlikte çalismakta, ögretmen ise bu sirada ona yardimci olmaktadir. Bazen çizim ya da fikirler yeniden gözden geçirilip düzeltilmektedir (Temel ve Dere, 1999). Program çocuk merkezlidir. Diger modellerden ayrilan en önemli özelligi;

  • Çevre faktörü
  • Aile katiliminin verimi ve çok yönlülügü
  • Egitim programinin yapisi (4 ay-3 yas arasi infant toddler ve 3-6 yas programlari)

ÇEVRE FAKTÖRÜ

  • Içinde bulunulan fiziksel ortam (Ögrenmenin kendisidir.) Kültürel degerler, ananeler
  • Yasantilar, deneyimler,
  • Akran iliskileri

Giriste, büyük genis, isikli bir piazza; Çocuklarin resimleri, ögretmenlerin ve çalisanlarin resimleri, yaptiklari sanatsal, estetik ürünler birarada sergilenmektedir. Piazza’nin (toplanma alani) aydinlik olmasi önemlidir, çünkü herkes bu yolla biribirinden ve dis dünyadan beslenmektedir. (Gestwicki 2007, Goffin-Wilson 2001, New 2000) Etrafinda siniflar yer alir.

Okulda mekanlar; Okul cam ve ahsap dösemeli, herkesin içeri girmek isteyecegi enerjide, bitki, çiçek, aynalarla donanmistir. Siniflar çocugun hayal ve yaraticiligini destekleyecek sekilde düzenlenmektedir. Her çocugun ev-okul iletisimini saglayan üzerinde resimleri bulunan posta kutusu vardir. (gerçek yasamla baglanti Bennett 2001) Panolar çocuklara verilen degerin ifadesi çocuklarin çalismalari ve resimleri ile doludur. Bu panolarda, ögretmenlerin çocuklarin gün boyu zamanlarinin çogunu sinifin hangi kösesinde geçirdiklerini gösteren diyagram, duvar yazilari bulunmaktadir.

Her Reggio Emilia okulunun, dogal materyaller ve sanat malzemeleriyle dolu olan, stüdyo ve laboratuar karisimi “Atelier” adi verilen bir atölyesi vardir. Her atölyede ögretmen ve ögrencilerle birlikte çalisan “Atelierista” adinda birer grafik sanatlari uzmani bulunmaktadir. Bu kisi, eldeki proje ile ilgili haftalik aktivitelerin planlanmasina yardim etmektedir. Bu aktiviteler, ögrencinin kil, resim, kolaj, heykel, gibi yeni araçlarla kendini ifade etmesine yardimci olmaktadir. Reggio Okullarinda “atölye” kavrami, yapilan projelerin ve sürecin çok önemli bir parçasini olusturmaktadir. Atölye ögretmenleri, ögretmenlerle koordineli olarak grup çalismalarinin içinde yer almaktadir. Atölye çalismalari, yüzyil basinda Amerika’da, pedagojik bir uygulama olarak ortaya çikmistir. Ancak Reggio Emilia yaklasiminda en üst düzeyde uygulanan bir kavram olarak ortaya çikmaktadir. Bu atölyelerde renkli kalemler, sulu boyalar, tüyler, baklagiller, pipetler, degisik türlerde kalemler, çesitli renk ve türde kagitlar ve bir çok sanat malzemeleri bulunmaktadir.

Reggio Emilia okul öncesi merkezlerinde müdür yoktur. Paylasim ve iletisim esastir; siniflar tek bir ögretmene ait degildir. Ögretmen, asçi ve yardimci personelin yaninda pedagog, atölye sorumlusu ve velilerin de önemli bir rolü vardir.

Basta kitap köseleri ve içinde çesitli oyuncaklar, bebekler bulunan evcilik köseleri mevcuttur. Okullarin dis çevresi de oldukça ilginçtir. Su oyunu için alanlar, tirmanma tepeleri, aileler tarafindan dikilen karisik, küçük agaçlar ve piknik masalari bulunmaktadir (Bennett, 2001) Reggio Emilia okullarinda bir diger özellik, yer ve tavanda degisik özelliklerde aynalarin bulunmasidir. Giriste yeralan konveks ve konkav aynalar çocugun kendisini degisik açilardan, degisik durumlarda gözlemesini saglamakta ve çocugu düsünmeye yöneltmektedir (Temel ve Dere, 1999)

Çocugun ögrenme dokümanlarina okulun her yerinde rastlamak mümkündür. Bu dokümanlar genellikle çocuklarin yaptiklari, düsündükleri, hissettikleri, merak ettikleri ve sorguladiklari bir projede, iki yada üç çocugun birlikte çalisirken çekilen büyük fotograflari seklindedir. Kapilarin, duvarlarin bir bölümü odadan odayi ve odadan disariyi rahatça görebilmek için camdan yapilmistir. Bazi merkezlerde odanin bölümleri paravandan ziyade tavandan sarkitilan iplerle ayrilmistir.

Reggio Emilia merkezlerinde plastik yada ucuz oyuncaklara rastlamak pek mümkün degildir. Çogunlukla siniflarin tabani ahsap kaplidir ve siniftaki oyuncaklarin çogu ahsaptan yapilmistir. Kullanilan materyallerin çogu dogal ve geri dönüsümlüdür. Her merkezde ahsap bloklar vardir ve genellikle bu ahsap bloklarin arkasinda duvara resim ve renkler yansitan bir tepegöz sistemi bulunmaktadir.

Bazi merkezlerde ise aileler tarafindan yapilmis el yapimi kuklalar ve kukla sahneleri mevcuttur. Kimi merkezlerde de gölge oyunu için duvardan kagit sarkitilmistir. Bu kagit kullanilmadigi zamanlarda katlanabilme özelligine sahiptir (Bennett, 2001)

AILE KATILIMI

Günümüzde okullarda aileler ile yapilan çalismalarda, ebeveynin okul aktivitelerine olan katilimi, sadece kendi çocugunun çerçevesi içinde kalir. Oysa ki Reggio Emilia okullarinda yapilan aktiviteler ve proje çalismalarinda aileler müthis bir heyecan ve istek içinde, sadece kendi çocuklarinin gelisimi için degil, tüm okulun gelisimi için destekleyici ve sürekli bir katilim içinde olurlar. Ailelerin bu sadik ve yüksek katilimi, ögretmenlerin de kendilerini gelistirmesi ve ögrenme süreçlerini hizlandirmasi için etkileyici bir faktör olusturur. Böylelikle Reggio Okullarinda olumlu ve hizli bir ögrenme döngüsü olusur. Velilerin okulla ilgili alinacak kararlarda düsünceleri ve fikirleri ile sürece katilir, çocugun ilgi alanlarini okulun çalisanlariyla paylasarak, planlamada ve degerlendirmelerde okul ile isbirligi içerisinde olurlar. Hatta okula kendi elleriyle kitaplik, egitim araçlari ve bahçe düzenlemeleri yaparak da katki saglarlar. Bu okul öncesi merkezlerinin, en önemli özellikleri çocugun ihtiyaç ve ilgilerini temel almalari; çocugun toplumun bir bireyi oldugu bilinci ile davranmalaridir.

ÖGRETMEN-PROGRAM

Ögretmen; - Iyi dinleyici, gözlemci - Çocuklarla kesfeden, - Tartisma baslatan, - Çocuklarin gelisimini gözlemleyen, belgeleleyip fotograflayan, bir sunum faaliyeti olarak kullanmalarina kadar çocuklara bilgilerini tamamlamada yardimci olan, çocukla ögrenen, - Aileler ve diger ögretmenlerle isbirligini saglayandir. Ev, okul, aile arasinda baglantilari gelistiren kisidir.

Kreslerde ögretmen, asçi, yardimci personel görev almaktadir. Asçilar ve yardimci personel, ögretmenlerin yaptigi toplantilara birlikte katilmaktadir, böylelikle bilgi akisi saglanmaktadir. Görev hiyerarsisi olmadigi için kararlar beraberce alinir, planlamaya herkes dahil edilir. (Project Zero and Reggio Children, 2001)

Reggio Okullari’nda, belirli bir program, önceden belirlenmis temalar yoktur. Etkinlikler belli bir zaman dilimine ayrilmamistir. Hikaye anlatma, sarki söyleme, okuma-yazmaya hazirlik çalismalari, matematik etkinlikleri (harfler, sayilar), yogurma maddeleri, artik malzemelerle çalisma (kolaj), gölge oyunlari, bilgisayar ve tepegözle yapilan çalismalarin yaninda projeler de yer almaktadir.

Progettazione, geçmis deneyimlere ve gözlemlere dayanarak projenin nasil devam edecegine dair yapilan konusma, paylasim ve tartisma bütünüdür, bir “program” degildir. Progettazione dogrusal degildir, ileri gitmeler, durmalar ve geri dönmeler yapmak mümkündür. Pedagogista Carlina Rinaldi, Progettazione’i söyle anlatiyor: “elinde bir pusula ile yolunu buldugun bir yolculuk” (Edwards, Gandini, & Forman, 1998). Progettazione’da ilerleme, durma veya geriye gitme dokümantasyon ile olur. Dokümantasyon, en son raporu olusturmak, yapilan çalismalari portfolyo olarak biriktirmek degildir. Ögretmenlerin aldigi notlar, tuttugu günlükler, yazdigi diyaloglar, çekilen fotograflar, kaydedilen konusmalar, videolar, önerilen hipotezler ve gözlemler bütünüdür; sürekli gözden geçirilir, yenilenir, yeniden yorumlanir.

Projeler; Modelde projeler; bazen birkaç hafta, bazen de aylarca sürebilir ve genellikle sayisi küçük olan gruplarla yürütülür. Projelerle çocugun bir konuyu derinlemesine ögrenebilmesi amaçlanmistir. Bu süreç isbirligine dayalidir. Önemli olan, “birlikte hareket etmeyi ögrenebilme”dir. Böylelikle, çocuklar, katilimcilik ve demokrasi kavramlari içinde egitimlerini sürdürmüs olurlar. Ögrenme, tek yönlü bilgi aktarimi degil, çocuklarin kendiliklerinden olusturduklari fikirlerin “proje” adi altinda ögretmenlerce koordine edilen çalismalarla, çocuklarin meraklari dogrultusunda sekillenen sürece dayali gerçeklesir. Bu sürece, ögretmen, atölye sorumlusu, anne ve babalar dahil olurlar. Böylelikle çocuklar yasarken ögrenme metodunu tecrübe edinirler.

Proje genellikle bir grup ögrenci tarafindan, bazen de bütün bir sinif yada bir ögrenci tarafindan hazirlanmaktadir. Projenin asil amaci, ögrenci veya ögretmen tarafindan ortaya atilan sorulara ögrencilerin cevaplar bulmasini ve bunun için çalismasini saglamaktir. Projenin konusu mevsimler, hayvanlar gibi genis bir alan olabilir. Ögretmenler çocuklarin konuya ilgisini arttirmak için kitaplar, fotograflar ve çesitli araçlar saglarlar. Proje, çocugun yeteneklerini hayata geçirmesini saglamakta, girisim ve sorumluluk bilincini, karar verme ve tercih yapma yetenegini gelistirmekte ve ilgi alanlarinin pesine düsüp arastirma yapmasini saglamaktadir (Imamoglu ve Öz, 2002)

Projeler tam günü kapsamaz. Günlük görevler Reggio Emilia okullarinda ögrenme için çesitli firsatlar saglamaktadir. Çocuklar ögle yemegi için yemek masasini hazirlama gibi görevleri yerine getirmek için küçük gruplar halinde çalisirlar. Örnek vermek gerekirse; Çocuklarin isimleri miknatisla duvara yapistirilir. Her miknatisin üzerinde çatal, biçak, su-sabun v.b. resimler bulunmaktadir. Bu listeler her gün takim içindeki çocuklarin masayi kurmak, servis yapmak ve yemek masasini temizlemek gibi görevlerini belirtmek için asilmaktadir. (Bennett, 2001). Dökümantasyon, ögretmenlerin;

  • gözlem yapmak,
  • not almak
  • Fotograf- video kamera gibi yöntemlerle çocuklarin iç dünyasini yakindan tanimaya çalismasidir.

Buradaki amaç, tek tek çocuklarin gelisiminin kayit edilmesi degil, çocuklarin düsüncelerini ve ögrenme süreçlerini anlamak ve sorgulamaktir. Reggio Okullarinda, dökümantasyon sistemi sayesinde, tek bir çocuga degil, tüm çocuklara odaklanilir. Amaç, çocuklarin etkilesim içindeki gelisimini kaydetmektir. Ayrica, dokümantasyon okul ruhunu yansitir.

PROJE YAKLASIMI

John Dewey’in görüslerini temel alan, William Heard Killpatrick’in “proje yöntemi” eklemeleri ile diger yaklasimlara entegre de edilen bir modeldir. Özetle hedef odakli degil, süreçte yasananlara odaklanan bir yaklasimdir. Kolaylikla herhangi bir egitim programina, ya da modele entegre edilebilir.

1 Asama: Baslama

  • Tartisma: çocuklarin deneyimleri, bilgileri, meraklari ve sorulari
  • Sunum, arastirma ve karsilastirmalar
  • Çocuklarin fikirlerinden kavram agi olusturma
  • Aile bilgilendirme mektuplari
  • Çocuklarin ailelerle ve birbirleriyle görüsme yapmalari
  • Soru listesi olusturma

2. Asama: Proje Gelistirme

  • Alan çalismasi-alanda birinci elden gözlem
  • Alanla ilgili notlar olusturma- taslak çizimleri, sayilar
  • Sinifta arastirmayi tasarlama
  • Bulunanlarin sunulmasi
  • Tartisma
  • Uzman görüsmeleri- alanda ya da sinifta

3. Asama: Projeyi Sonlandirma

  • Çalismayi kutlamak için sonlandirici bir durum planlamak
  • Projenin basarilarini gözden geçirme ve degerlendirme
  • Çalisma örnekleri seçmede çocuklara yardimci olma
  • Çocuklarla islerin nasil paylasilacagini planlama
  • Belgelendirme hazirligi yapma
  • Konuk davet etme
  • Okulda yapilan çalismalarin eve gideceklerin bazilarini planlama

Kaynakça: Erken Çocukluk Egitimi, Erken Çocukluk Egitimine Yönelik Temel Egitim Programlari ve Yaklasimlar, Yd. Doç.Dr. Derya Sahin, Proje Yaklasimi ve Program Örnekleri Prof. Dr. Fulya Temel, Egitimde Proje Yaklasimi 2. Ulusal Erken Çocukluk Egitini Konferansi Dr. Lilian Katz-Dr. Sylvia Chard